Studio Dublin – 20 sierpnia 2021 -Bogdan Feręc

Piątkowy poranek w sieci Radia WNET należy do Studia Dublin, w którym informacje, przegląd wydarzeń tygodnia i rozmowy. Nie brak dobrej muzyki i ciekawostek z Irlandii. Zaprasza Tomasz Wybranowski.

W gronie gości:

  • Bogdan Feręc – redaktor naczelny portalu Polska-IE.com, Studio 37

Prowadzenie i scenariusz: Tomasz Wybranowski

Redaktor wydania: Tomasz Wybranowski

Współpraca: Katarzyna Sudak i Bogdan Feręc

Oprawa fotograficzna: Tomasz Szustek

Wydawca techniczny: Paweł Krzyżewski

Realizatorzy: Eldar Pedorenko (Warszawa) i Tomasz Wybranowski (Dublin).

W piątkowym Studiu Dublin łączyliśmy się tradycyjnie z Bogdanem Feręcem, szefem najważniejszego portalu irlandzkiej Polonii – Polska-IE.com.

Bogdan Feręc komentuje bieżącą sytuację w Irlandii, gdzie szef rządu zapowiedział prawdopodobne podtrzymanie pandemicznych obostrzeń co najmniej do Świąt Bożego Narodzenia, jeśli nie do kwietnia nadchodzącego roku. 28 sierpnia zebrać ma się komitet gabinetowy do spraw Covid19, który zajmie się tzw. „mapą drogową”, która opisywać ma przyszłe działania rządu w sprawie ograniczeń, obostrzeń i ich ewentualnego znoszenia. Jeśli plany te zostaną ustalone i zaakceptowane, to 31 sierpnia zbierze się Rada Ministrów, która zaakceptuje wspomniane postanowienia i przejdzie do ich realizacji.

Nowy premier Irlandii Micheal Martin zapowiedział, że Republika Irlandii wkracza w „Nową erę pandemii”, co jest nie jest stwierdzeniem dostatecznie jasnym. Bogdan Feręc wyraża jednak nadzieję, że do końca Świąt Bożego Narodzenia zostaną tylko te mniej uciążliwe obostrzenia, takie jak maski, czy dystans społeczny. Szef portalu irlandzkiej Polonii – Polska-IE.com podkreśla jednak, że już w tym momencie większość z nich jest przestrzegana w sposób umiarkowany, np. noszenie maseczek, których większość obywateli używa głównie w sklepach i środkach komunikacji miejskiej. Coraz mocniej dają też o sobie znać potrzeby związane z życiem społecznym – społeczność wyczekuje otwarcia instytucji kultury, a także barów i restauracji.

Gość „Studia Dublin” komentuje również nie do końca jasną i niepokojącą sytuację przebywających w szpitalach osób zaszczepionych przeciwko Covid19, które mimo tego wciąż zapadają na tę chorobę, w tym odmianę delta. Dochodzi więc do stopniowej dezaktualizacji przekonania, jakoby szczepionka sama w sobie miała być gwarancją całkowitej odporności i bezpieczeństwa. Bogdan Feręc przytacza statystykę mówiącą, że około 20-25 procent osób, które trafiają do irlandzkich szpitali jest zaszczepiona – rodzi to więc pytania o jakość będących w obiegu szczepionek oraz sens ich przyjmowania przez obywateli.

To tylko niektóre z tematów, które w rozmowie z szefem portalu POlska-IE.com poruszył redaktor Tomasz Wybranowski. Zapraszamy do wysłuchania całej rozmowy tutaj:

Zapraszamy również do wysłuchania serwisu informacyjnego autorstwa Tomasza Wybranowskiego:

 

Bogdan Feręc: Do tej pory w Irlandii mamy zakaz urządzania większych spotkań w barach

Bogdan Feręc szef najważniejszego portalu irlandzkiej Polonii – Polska-IE.com, opowiadał w Studiu Dublin o obostrzeniach obowiązujących w Irlandii, aferach z udziałem polityków i szczepieniach.

Na imprezie zorganizowanej przez niezależnego posła Michael Healy-Rae, w jego pubie w hrabstwie Kerry, uczestniczyło ponad 40 osób. W Irlandii nadal obowiązują obostrzenia, pomimo tego goście posła ich nie zachowali.

Do tej pory mamy zakaz urządzania tego typu spotkań w barach a jeżeli są już one organizowane, to odbywają się one z dużymi ograniczeniami. Przede wszystkim należy mieć potwierdzenie szczepienia czy też negatywny wynik testu na koronawirusa a jednocześnie, jeżeli nie spożywamy posiłku należy chronić się maseczkami. Podczas tej imprezy ani nie został zachowany dystans społeczny ani nikt nie miał na twarzy maski – powiedział Bogdan Feręc.

Bogdan Feręc zauważył, że poseł Michael Healy-Rae jest przeciwnikiem obostrzeń. Kontrowersje wzbudził również wicepremier Leo Varadkar, który mianował swoją partyjną koleżankę na stanowisko przedstawiciela ONZ w Irlandii.

Tych dziwnych zachowań obecnego wicepremiera Leo Varadkara było dosyć dużo (…) teraz wyszło, że uczestniczył w spotkaniu towarzyskim w którym nie powinien uczestniczyć ponieważ wtedy wciąż obowiązywał zakaz spotkań masowych. Po drodze był problem z takim dosyć specyficznym mianowaniem swojej koleżanki partyjnej na stanowisko przedstawiciela ONZ w Irlandii – poinformował Bogdan Feręc.

Polityk podobno nie przejmuje się za nadto opinią mediów, jednakże unika mediów. Bogdan Feręc komentował również działanie polskiej ambasady w Irlandii a raczej ich brak. Już od wielu lat są problemy ze skontaktowaniem się z urzędnikami.

Czasami ujawniają jakieś zdjęcia albo relacje na swojej facebookowej stronie i chyba tylko tam coś się dzieje,bo dochodzą do mnie informacje, przede wszystkim piszą do mnie czytelnicy: Jak skontaktować się z ambasadą. Ponieważ nikt nie odbiera telefonów, nie odpisuje na maile i pewne osoby które potrzebują załatwić sprawę urzędową w ambasadzie nie mają takiej możliwości – powiedział Bogdan Feręc.

Bogdan Feręc opowiadał również o dziwnych zjawiskach pogodowych w Irlandii. Zmienia się tamtejszy klimat. Problemem jest też dostępność informacji związanych z koronawirusem. Szczepienia nie są obowiązkowe w Irlandii ale zapowiadana jest możliwość wprowadzenia takiego nakazu.

J.L.

Bogdan Feręc: Część budżetu na walkę z Covid-19 pochodzi z pożyczek. To może spowodować zagrożenie inflacją

Gościem „Poranka Wnet” był Bogdan Feręc – redaktor naczelny portalu Polska-IE.com. Opowiedział nam on o rekordowych upałach oraz napiętej sytuacji politycznej w Republice Irlandii.


W „Poranku Wnet” Bogdan Feręc mówił o zmianach pogodowych na Szmaragdowej Wyspie  – w najbliższych dniach temperatury w tym kraju mają osiągnąć wartości wręcz rekordowe.

Temperatury w Irlandii prawdopodobnie sięgną około 32 stopni, a nasz instytut meteorologiczny spodziewa się, że temperatura ta może być nawet nieco wyższa, więc zbliżymy się do rekordu z 1887 roku, kiedy zanotowano 33,3 stopni Celsjusza.

Taka sytuacja meteorologiczna w Republice Irlandii może mocno dawać się we znaki mieszkańcom, Starają się jednak jakoś sobie radzić, najczęściej wyjeżdżając nad morze lub chłodząc się za pomocą urządzeń elektrycznych, których zaczyna już brakować w sklepach.

Wszyscy się gotujemy, bo nie jesteśmy przygotowani do takich temperatur. Część z nas, która może sobie na to pozwolić, jest na plażach, a część chłodzi się wszelkimi możliwymi sposobami, np. wiatrakami, czy innymi urządzeniami klimatyzującymi – w sklepach AGD od kilku dni zdobycie takich urządzeń graniczy już z cudem.

Kolejnym tematem były ogromne wydatki na walkę z pandemią koronawirusa zapowiedziane przez rząd – mają one sięgnąć kwoty 30 miliardów euro do końca roku. Naszego gościa niepokoi fakt, że spora część tej kwoty to pieniądze z pożyczek.

Wydatki, które w tym momencie ponosi Irlandia będą musiały być niestety w jakiś sposób spłacone, bo są one wydawane przecież z pożyczek, które od jakiegoś czasu zaciągamy. Może to być dość niebezpieczne dla nas, ponieważ wkrótce może dość poważnie wzrastać inflacja. Oczywiście odbije się to najmocniej na tych, którzy zarabiają najmniej.

Mimo wszystkich tych niesprzyjających warunków rząd pracuje nad nowymi systemami pomocy dla obywateli wykonujących prace nisko płatne.

Rządowe programy, które będą tutaj wciąż rozwijane i wciąż będą w jakiś sposób utrzymywane, idą w kierunku, żeby osoby mniej zamożne miały możliwość korzystania z różnych pomocy.

Zapraszamy do wysłuchania całej rozmowy!

PK

Restauracje w Irlandii tylko dla zaszczepionych. Bogdan Feręc: Do rewolucji jest już bardzo, bardzo blisko

Redaktor naczelny portalu Polska-IE.com. o segregacji sanitarnej w Irlandii, protestach społecznych i podatku cyfrowym.


Bogdan Feręc informuje, że parlament Republiki Irlandii przegłosował wprowadzenie segregacji sanitarnej. Osoby niezaszczepione nie będą mogły wejść m.in. do kawiarni i restauracji. Nasilają się protesty społeczne. Doradca rządowy do spraw zdrowia dr Tony Holohan uważa, że niezaszczepione dzieci nie powinny móc wchodzić do tego samego lokalu co zaszczepieni rodzicami. Premier Republiki Irlandii Martin Martin nie zgadza się z tym, podkreślając, że niepełnoletni nie będą objęci zakazem.

Do rewolucji jest już bardzo, bardzo blisko.

Tymczasem Dublin nie chce zgodzić się na podwyżkę podatków dla koncernów cyfrowych. Na władze Szmaragdowej Wyspy naciska przede wszystkim Unia Europejska. Szef portalu Polska-IE.com Bogdan Feręc sądzi, że można się spodziewać podwyżki podatku o jeden punkt procentowy. Wówczas wciąż byłby on niższy niż, gdzie indziej. Irlandia nie chce się zgodzić na 15 proc. podatku cyfrowego obawiając się o utratę konkurencyjności.

Posłuchaj całej rozmowy już teraz!

A.P.

Ponad oceanami: krwawy weekend w Chicago, prezydencja Słowenii w UE oraz kryzys libański

W audycji ponadto o awansie Brytyjczyków do finału Euro 2020, trwającej w Irlandii debacie na temat podatku korporacyjnego oraz stanie nadzwyczajnym na Florydzie.


Iza Smolarek i Alex Sławiński o reakcjach Brytyjczyków na awans rodzimej reprezentacji do finału Euro 2020. W środę Anglia pokonała Danię na stadionie Wembley 2:1. Tam też zostanie rozegrany finał mistrzostw. Londyn jest gospodarzem trzech najważniejszych spotkań.  W niedzielę podczas finałowej rozgrywki londyńskie metro będzie kursowało w ograniczonym wymiarze, co może powodować utrudnienia w dotarciu na miejsce. W weekend nie będą kursowały linie dojeżdżające do Wembley. Gospodarze Studia Londyn nawiązują także do wczorajszego zwycięstwa Huberta Hurkacza, który na stadionie głównym Wimbledonu pokonał w środę  7 lipca w ćwierćfinale swojego idola Rogera Federera. Więcej na ten temat znajdziesz  <<TUTAJ>>.


Iza Lech z o krwawym weekendzie w Chicago. W mieście w trakcie 117 strzelanin życie straciło 16 osób.

Przemoc dotknęła niemal wszystkie dzielnice miasta i wszystkie grupy wiekowe. Wśród rannych było 13 dzieci. (…)  4 lipca postrzelono w Chicago  2019 osób.

Pomimo tego, że wśród ofiar strzelanin podczas weekendu znaleźli się dwaj funkcjonariusze policji, a trzech kolejnych postrzelono we wtorek, nadinspektor policji w Chicago David Brown, jak i burmistrz Lori Lightfoot oskarżają o falę przemocy system sądowniczy.


Liliana Wiadrowska ze Studia Bałkany o rozpoczynającej się prezydencji Słowenii w Unii Europejskiej. Wyzwaniem i prezydencji zapewne będzie pandemia koronawirusa.


Ojciec Paweł Kosiński o katastrofie na Florydzie, gdzie w zeszłym tygodniu w Surfside zawaliła się połowa apartamentowca. Miejsce, w którym wydarzyła się tragedia odwiedzili katoliccy duchowni, m.in. abp. Thomas Wenski z Miami.


Tomasz Wybranowski o trwającej w Irlandii debacie na temat podatku korporacyjnego. Jak wskazuje gospodarz „Studia Dublin” firmy brokerskie i ratingowe włączają się do krucjaty przeciwko Szmaragdowej Wyspie, by przekonać Irlandię do podpisania globalnej umowy, która prowadzi do daleko idących zmian w zakresie opodatkowania korporacji.  Tymczasem Republika Irlandzka jest jednym z 9 państw, które odmówiło przyjęcia zapisów. Departament finansów szykuje natomiast nowy podatek. Rozważana jest możliwość opodatkowania domów, które pozostają puste. Irlandzkie media mówią także o nadchodzących podwyżkach cen oraz o inflacji.


Z Bejrutu Kazimierz Gajowy o kryzysie libańskim. Oblegane są stacje benzynowe, dochodzi do zamieszek, w sklepach brakuje zarówno jedzenia jak i lekarstw. Bank Światowy zaliczył kryzys libański do trzech największych, do jakich doszło na przestrzeni XXI wieku. Ludzie stracili oszczędności życia.Wzrasta także poziom emigracji.


Łukasz Jankowski o wyborach RPO  i nowej ustawie medialnej oraz powrocie Donalda Tuska do krajowej polityki.


Sławomir Budzik z Florydy o huraganie Elsa, stanie nadzwyczajnym oraz o wizycie w Tampa Bay polskiego inspektora sił powietrznych. W relacji również garść informacji ze świata sportu.


Zachęcamy do wysłuchania całej audycji!

Olga Zubrzycka: Z tym Guinnessem na zdrowie absolutnie się zgodzę

Polska browarmistrzyni i bimbrowniczka, Olga Zubrzycka, opowiada o atmosferze angielskich pubów i niezwykłych właściwościach zdrowotnych piwa Guinness.

W najnowszej audycji „Studia Dublin” Tomasz WybranowskiOlga Zubrzycka porusza temat najpopularniejszego irlandzkiego piwa, czyli Guinnessa. Jest to ciemne piwo górnej fermentacji typu stout. Produkuje się je w 50 krajach na świecie i sprzedawane w 100.

Codziennie, jak przytaczają statystycy, na całym świecie wypijanych jest około 10 milionów kufli Guinnessa! Ten czarno – brązowy napój o słodko – gorzkiej barwie smakowej to czarne bogactwo Irlandii.

Brama Browaru Guinnessa w Dublinie. Fot. arch. Studio 37

Co ciekawe, spożywając ten niezwykły trunek dbamy także o zdrowie. Guinness posiada cechy i własności zbliżone do aspiryny i przeciwdziała przeciw zakrzepom krwi.

Coraz częściej po Guinnessa sięgają na całym globie panie, ponieważ jest on dużo mniej kaloryczny niż inne piwa czy alkohole.

Od kwietnia 2015 roku na rynku polskim piwo Guinness jest dystrybuowane przez koncern Carlsberg Polska.

Olga Zubrzycka mówi o zdrowotnych właściwościach i historii niezwykłego trunku:

Z tym Guinnessem na zdrowie to się absolutnie zgodzę. W 1677 r. w Dublinie były murale, które głosiły jedno: We will drink your health both in stout and wine. W tej dobie właśnie w Dublinie, jeżeli trafilibyśmy do szpitala bądź pod opiekę lekarską, wtedy lekarz przepisywał nam minimum 3 kwinty stouta dziennie – przytacza Olga Zubrzycka.

Rozmówczyni Tomasza Wybranowskiego opisuje też atmosferę panującą w angielskich i irlandzkich pubach.

Jak zaznacza nasza urocza bimbrowniczka, bardzo urzeka ją m.in. tradycyjny wystrój angielskich i w ogóle wyspairskich  pubów:

 

Ja absolutnie kocham puby angielskie. Kocham stare, ponad stuletnie bary. To drewno, skórę na fotelach, te piękne kwiaty wiszące przy wejściu, skrzypiące drzwi – opisuje Olga Zubrzycka.

Zapraszamy do wysłuchania całej rozmowy z Olgą Zubrzycką!

opracowała N. Nowakowska

 

Feręc: W Irlandii wkrótce ruszy pilotażowy program 4-dniowego tygodnia pracy

Jak komentuje redaktor naczelny portalu Polska-IE.com: „To da nam dużo czasu na odpoczynek, a jednocześnie przyczyni się do tego, że będziemy w pracy bardziej skupieni i bardziej zrelaksowani”.

W najnowszej audycji „Studia Dublin” gości redaktor naczelny portalu Polska-IE.com Bogdan Feręc. Dziennikarz zaznacza, że wraz z pandemią zmieniły się oczekiwania Irlandczyków odnośnie ich pensji. Ponadto, jak zdradza Bogdan Feręc, na Szmaragdowej Wyspie już niedługo ruszy pilotażowy program 4-dniowego tygodnia pracy:

Irlandzcy pracownicy, którzy wracają do zatrudnienia zwracają uwagę, że nie chcą pracować za tak niskie wynagrodzenia jak przed pandemią. To są wiadomości oficjalne. Kolejną oficjalną informacją jest właśnie ta, że w Irlandii wkrótce ruszy pilotażowy program 4-dniowego tygodnia pracy – mówi Bogdan Feręc.

Rozmówca Tomasza Wybranowskiego tłumaczy motywacje stojące za ewentualnym wprowadzeniem krótszego tygodnia pracy. Zdaniem zwolenników, dłuższy weekend ma sprawić, że pracownicy będą bardziej chętni, skupieni i efektywni w swojej pracy:

Chodzi o to abyśmy pracowali cztery dni w tygodniu, a trzy mieli wolne. To da nam dużo czasu na odpoczynek, a jednocześnie przyczyni się do tego, że będziemy w pracy bardziej skupieni i bardziej zrelaksowani – zaznacza Bogdan Feręc.

Redaktor portalu Polska-IE.com dotyka również problematycznego aspektu badań w tym zakresie. Jak wskazuje Bogdan Feręc, nie ma jednoznacznych wyników, czy skrócenie tygodnia pracy wpływa pozytywnie na jakość wykonywanych obowiązków:

Część badań, która była prowadzona w tym zakresie (…), nie stwierdza jasno czy ten program jest  taki zły czy taki dobry, ponieważ nie dopracowano tego w szczegółach. Chodzi przede wszystkim o to, żeby pracownicy czuli się lepiej. Musimy tutaj zaznaczyć, że mieli płacone za pięć dni pracy, a nie za cztery, które przepracowali – opowiada Bogdan Feręc.

Ponadto, dziennikarz nawiązuje do słów wicepremiera Irlandii, który nie określił ostatecznie, czy 4-dniowy tydzień pracy na pewno wejdzie w życie:

To właśnie podkreślał w swojej wypowiedzi wicepremier Leo Varadkar, który stwierdził, że nie można w tym momencie zadecydować czy 4-dniowy tydzień pracy z cała pewnością wejdzie w Irlandii do użytku czy będzie on wprowadzany stopniowo i wybiórczo – komentuje Bogdan Feręc.

Zapraszamy do wysłuchania całej rozmowy!

N.N.

Wakacyjne Studio Dublin – Opowieści o historii irlandzkich trunków – zapraszają Olga Zubrzycka i Tomasz Wybranowski

Najbardziej znany i pieniący się pięknie stout na świecie ważony jest w Irlandii. Nie byłoby jednak tego trunku bez pewnej rodziny. Zapraszamy do poznania historii browaru Guinness.

Dla Irlandczyków mała czarna w pintowym kuflu to ich chluba i powód do dumy! Okna Studia 37 Radia WNET dają malowniczy widok na browar, który został wynajęty w 1759 przez Arthura Guinnessa. Wynajęty na najecznie długi czas, bo … 9000 lat za 45 funtów rocznie.

Symbolem Guinnessa jest złota harfa, która jest także symbolem Irlandii. Jest jednak pewien haczyk. Na produktach Guinnessa jest ona odwrócona.

Dubliński St. James’s Gate od zawsze był miejscem produkcji piwa Guinness. W 1838 stał się największym browarem w Irlandii, a w 1914 największym browarem na świecie. To browarniczy hegemon i potentat, gdy mowa o produkcji piwa stout, które również leczy:

Piwo Guinness ma działanie zbliżone do aspiryny. Zapobiega ono również powstawaniu zakrzepów i przeciwdziała zawałom serca.

Nasze wakacyjne opowieści o niezwykłych trunkach rodem z Irlandii rozpoczynamy właśnie od przypomnienia historii browaru w Dublinie i niezwykłościach tego brązowego złota Irlandii, jakim jest Guinness.

Guinnessa należy precyzyjnie nalewać do pintowego kufla dokładnie przez 119,5 sekundy. Jeśli nastąpi to szybciej lub wolniej, to zniszczona zostanie słynna Guinnessowa piana.

 

Naszym przewodnikiem po atlasie irlandzkich trunków, browarów i destylarni jest Olga Zubrzycka mistrzyni browarnictwa i bimbrowniczka. Olga jest także sędzią podczas konkursów piwnych, ale i nagradzaną złotą medalistką.

Złoto wywalczył jej limonkowy stout dla mikrobrowaru we wschodniej części Londynu. Ale nie zwalnia ona nawet na chwilę tempa!

Właśnie teraz otwiera swój biznes w Polsce. Na szczęście znajduje czas dla ekipy Studia 37 Dublin i Radia WNET.

 

Tutaj do wysłuchania rozmowa z Olgą Zubrzycką:

 

Guinness jest piwem ważonym w opraciu o cztery bazowe składniki:

jęczmień, woda, chmiel i drożdże.

Swój oryginalny kolor oraz charakterystyczny wyrazisty smak zawdzięcza dodatkowi palonego słodu jęczmiennego. Zdaniem smakoszy najważniejszą cechą Guinnessa jest owa baśniowa, gęsta, kremowa piana. To zasługa przy napełnianiu beczek z irlandzkim trunkiem dodania dwutlenku węgla i azotu w odpowiednich proporcjach.

Guinness stosuje autorską metodę chłodzenia piwa. Polega to na umieszczeniu w puszcze piwa kulki wypełnionej ciekłym azotem, który uwalnia się podczas otwierania opakowania. Dzięki temu powstaje gęsta, chłodna piana.

Zapraszamy do wysłuchania opowieści Olgi Zubrzyckiej i Studia 37:

 

Tomasz Wybranowski: Joe Biden miał nadzieję, że zwerbuje pewnych sojuszników na wojnę gospodarczą z Chinami

Autor audycji „Studio Dublin” w Radiu WNET o propozycji Joe Bidena ws. Brexitu, budowaniu frontu antychińskiego i kwestiach klimatycznych.

Tomasz Wybranowski wyjaśnia, że dla Irlandczyków w obecnych rozmowach między Joe Bidenem a przywódcami państw europejskich interesuje protokół irlandzki. Chodzi o to, czy Republikę Irlandzką oddzieli od Zjednoczonego Królestwa granica celna. Prezydent Stanów Zjednoczonych stwierdził, że

Rozwiązaniem będzie przyjęcie przez Wielką Brytanię unijnych norm żywności.

Wówczas niepotrzebna byłaby także umowa handlowa między UK a USA, gdyż te ostatnie unijne normy już uznają.

Joe Biden miał nadzieję, że zwerbuje pewnych sojuszników na wojnę gospodarczą z Chinami.

Niemcy i Włosi wyłamali się, nie chcąc narażać na szwank swoich interesów z Państwem Środka. Wybranowski dodaje, że

Bardziej niż niewiele mówiło się też o kwestiach klimatycznych.

Jak wskazuje dziennikarz, jest zgoda na wycofanie samochodów benzynowych i wysokoprężnych. Zaznacza, że dużym wolno więcej.

Wysłuchaj całej rozmowy już teraz!

A.P.

Tomasz Wybranowski: wolność tak naprawdę kończy się wtedy, gdy kończy się kasa

Autor audycji „Studio Dublin” w Radiu WNETo nadchodzącym szczycie G7.

Tomasz Wybranowski wskazuje, że szefowie finansów doszli do porozumienia ws. opodatkowania gigantów cyfrowych na poziomie 12,5 proc. Nie podoba się to Irlandii, w której koncerny takie jak Facebook płacą podatki.